Şelpe Nedir
Şelpe, bağlamanın tezene kullanılmadan, parmaklarla çalınmasıdır. Parmakların tele vuruşu, çekişi ve tarayışıyla kurulur; sağ el burada hem ritmi hem ezgiyi taşır.
Bu çalma biçimi yeni değildir. Anadolu'nun çeşitli yörelerinde şelpe, şerpe, tırmalama gibi adlarla yüzyıllardır kullanılmıştır; yeni olan, bu dağınık uygulamanın derlenip bir yönteme oturtulmasıdır.
Derleme ve Yöntemleştirme
Erol Parlak'ın bu alandaki araştırma ve yayınları, şelpenin yörelerdeki farklı biçimlerini bir araya getirerek öğretilebilir bir düzene oturtmuştur. Vuruş türleri adlandırılmış ve sıralanmıştır.
Bu çalışma olmadan şelpe, ancak o yörede yaşayan bir ustanın yanında öğrenilebilirdi. Bugün başlangıç düzeyindeki bir kursiyer de sıralı biçimde çalışabiliyor.
Tezeneden Farkı
Tezenede ses tek bir noktadan üretilir ve vuruş yönü sınırlıdır. Şelpede ise beş parmak ayrı ayrı çalışır; aynı anda birden çok tel farklı biçimde uyarılabilir.
Bunun karşılığı ton farkıdır. Şelpede ses daha yumuşak ve daha az keskindir; bu yüzden hızlı horon dağarı yerine daha çok ezgi ağırlıklı dağarda tercih edilir.
Programdaki Yeri
Şelpe programda ayrı bir başlıktır ve tezene çalışmasının yerine geçmez. İkisi farklı sağ el alışkanlıkları kurar; aynı dönemde ikisine birden başlanması çoğunlukla ikisini de geciktirir.
Kursiyer tezene ile temel tavrı kurduktan sonra şelpeye geçer. Geçişte ilk çalışılan şey parmakların tele eşit güçle değmesidir; baş parmak ile yüzük parmağı arasındaki güç farkı en sık düzeltilen yerdir.